Co plantator choinek robi w maju?

Maj na plantacji choinek nie jest miesiącem „czekania, aż drzewa urosną”. To właśnie teraz plantator widzi skutki zimy, walczy z pierwszą mocną falą chwastów, obserwuje rozwój nowych przyrostów i podejmuje decyzje, które będą widoczne przy sprzedaży dopiero za kilka lat. Szczególnie dużo uwagi wymagają jodła kaukaska, świerk pospolity i świerk kłujący – gatunki reagujące inaczej na wiosenne przymrozki, suszę czy konkurencję roślin zielnych.

Nie istnieje przy tym jeden termin zapisany w kalendarzu jako „dzień rozpoczęcia majowych prac”. Plantacja na Pomorzu może być na innym etapie wegetacji niż uprawa na Dolnym Śląsku czy Podkarpaciu. Nawet dwa pola oddalone o kilka kilometrów potrafią różnić się temperaturą przy gruncie i terminem ruszenia pąków. Dlatego dobry plantator patrzy przede wszystkim na fazę rozwojową drzewa, pogodę i stan gleby, a dopiero później na datę.

Najpierw lustracja: przymrozek może zepsuć choinkę w jedną noc

Jedną z najważniejszych majowych czynności jest zwykłe przejście między rzędami. Tyle że nie chodzi o pobieżne oglądanie plantacji z ciągnika. W okresie pękania pąków trzeba sprawdzić młode przyrosty, wierzchołki, przebarwienia igieł, zamierające sadzonki oraz pierwsze oznaki żerowania szkodników.

Późny przymrozek jest szczególnie niebezpieczny dla świeżych przyrostów jodły kaukaskiej. Gatunek ten jest w Polsce uprawiany na choinki bardzo chętnie, ale młoda tkanka po rozpoczęciu wegetacji traci część zimowej odporności. Temperatura notowana przez stację meteorologiczną na wysokości 2 metrów nie mówi przy tym wszystkiego. W bezwietrzną i pogodną noc przy powierzchni gruntu oraz w lokalnych obniżeniach terenu może być wyraźnie chłodniej.

Po uszkodzeniu tegoroczny przyrost wiotczeje, brązowieje albo zasycha. Najbardziej kosztowna sytuacja pojawia się wtedy, gdy przemarza pęd przewodni. Choinka nie przestaje przez to automatycznie rosnąć, ale jeden z bocznych pędów może przejąć rolę wierzchołka. Jeżeli pozostawi się kilka konkurujących przewodników, po sezonie powstaje podwójny albo potrójny czubek. Przy drzewku przeznaczonym do sprzedaży jako choinka oznacza to później dodatkową korektę, a czasem utratę jednej klasy jakościowej.

Przykład z praktyki jest prosty. Na plantacji położonej na lekkim stoku część jodeł może przejść przymrozek niemal bez śladu, podczas gdy w niecce kilkadziesiąt metrów dalej młode przyrosty zostaną uszkodzone. W takiej sytuacji błędem jest traktowanie całego pola jednakowo. Uszkodzenia ocenia się partiami, a korektę przewodnika wykonuje dopiero wtedy, gdy widać, która tkanka rzeczywiście przeżyła.

W maju obserwuje się również szkodniki. Na jodłach mogą występować między innymi mszyce z rodzaju Cinara, na iglakach spotyka się też ochojniki, przędziorki oraz inne organizmy wysysające soki lub uszkadzające młode części roślin. Sam widok pojedynczego owada nie jest jednak powodem do automatycznego oprysku.

Sens ma kolejność:

• najpierw określenie gatunku lub przynajmniej rodzaju szkodnika,

• następnie ocena skali występowania i rzeczywistych uszkodzeń,

• dopiero później decyzja o zabiegu.

Środek ochrony roślin powinien mieć aktualne zezwolenie dla konkretnego zastosowania, ponieważ rejestr preparatów i zakres dopuszczonych upraw zmieniają się. Preparat używany kilka lat wcześniej nie musi mieć identycznej etykiety dzisiaj.

Najgorszy majowy odruch to opryskiwanie „na wszelki wypadek”. Zwiększa koszty, może uderzać w organizmy pożyteczne i nie rozwiązuje problemu, jeżeli przyczyną brązowienia była na przykład susza, mróz albo uszkodzony system korzeniowy.

Chwasty i nawożenie: w maju wygrywa ten, kto nie pozwoli trawie przejąć młodych drzewek

Na starszej plantacji wysoka trawa wygląda głównie nieestetycznie. Przy świeżo posadzonych jodłach lub świerkach jest już realnym konkurentem o wodę, światło i składniki pokarmowe. Wiosną ta konkurencja rośnie bardzo szybko, ponieważ chwasty i trawy często ruszają wcześniej i intensywniej niż iglaki.

Najbardziej krytyczna jest przestrzeń bezpośrednio wokół sadzonki. Jeżeli półmetrowe drzewko zostanie otoczone gęstą roślinnością, podlewanie zaczyna w praktyce utrzymywać również chwasty. Przy lekkiej glebie i kilkunastu dniach bez deszczu różnica w dostępności wody może przesądzić o tym, czy młoda sadzonka przeżyje lato.

Plantator ma kilka możliwości. Koszenie międzyrzędzi jest stosunkowo bezpieczne dla drzew i ogranicza wysokość roślinności, ale nie usuwa konkurencji tuż przy pniu. Mechaniczne oczyszczanie rzędu daje lepszy efekt wokół sadzonek, za to wymaga więcej pracy i łatwo podczas niego uszkodzić korę albo płytkie korzenie.

Chemiczne ograniczanie chwastów może zmniejszyć pracochłonność większej plantacji, ale nie jest metodą, którą stosuje się bez sprawdzenia etykiety środka. Trzeba uwzględnić gatunek drzew, wiek plantacji, rodzaj chwastów, dawkę, fazę ich rozwoju oraz warunki pogodowe. Zniesienie cieczy roboczej na młody przyrost iglaka może wyrządzić większą szkodę niż pozostawienie części chwastów.

Na małej plantacji mającej kilkaset drzewek ręczne oczyszczanie rzędów i regularne koszenie nadal może być rozsądne ekonomicznie. Przy kilku lub kilkunastu hektarach liczba roboczogodzin rośnie tak mocno, że konieczna staje się mechanizacja lub inny system prowadzenia gleby. Nie istnieje więc jedna metoda odpowiednia dla wszystkich.

Podobnie jest z nawożeniem. Maj nie powinien oznaczać automatycznego rozsiewania azotu dlatego, że „iglaki właśnie rosną”. Najpierw trzeba wiedzieć, czego brakuje.

Na polu o słabym wzroście przyczyną może być niedostatek składników pokarmowych, ale równie dobrze:

• niewłaściwe pH,

• zastoiska wodne,

• przesuszenie lekkiej gleby,

• uszkodzenie korzeni podczas sadzenia,

• konkurencja chwastów,

• przemarznięcie młodych przyrostów.

Dosypanie nawozu nie naprawi podwiniętego systemu korzeniowego ani podmokłego stanowiska.

Najbezpieczniejszym punktem wyjścia jest analiza gleby, a przy problemach na starszej plantacji również ocena wyglądu i wzrostu roślin. Dawkę nawożenia dobiera się do wyniku analizy, wieku drzew, gatunku oraz rodzaju gleby. Zbyt intensywne nawożenie azotem może dać długi, miękki przyrost, który niekoniecznie jest zaletą w produkcji choinek. Plantator nie produkuje bowiem maksymalnej liczby centymetrów drewna. Produkuje gęste drzewo o regularnym pokroju, które ma dobrze wyglądać po ustawieniu w salonie.

Jest jeszcze jedna irytująca strona majowych prac: pogoda potrafi całkowicie rozbić plan tygodnia. Kilka dni deszczu uniemożliwia wjazd cięższym sprzętem na część pól, a seria suchych i wietrznych dni utrudnia wykonanie oprysku. Próba nadrabiania prac za wszelką cenę kończy się koleinami, ugniataniem mokrej gleby albo znoszeniem cieczy poza właściwy pas.

Formowanie jakości zaczyna się na długo przed grudniową sprzedażą

Klient wybierający choinkę w grudniu widzi przede wszystkim wysokość, gęstość, kolor oraz symetrię. Plantator musi myśleć o tych parametrach kilka sezonów wcześniej.

Maj jest momentem bardzo dobrej obserwacji tempa rozwoju pąków i nowych przyrostów. Nie oznacza to jednak, że każdą choinkę trzeba właśnie wtedy intensywnie ciąć. Termin i metoda formowania zależą od gatunku, wieku drzewa, siły wzrostu oraz celu zabiegu. Szczególnie młody, miękki przyrost łatwo uszkodzić.

Jednym z najważniejszych parametrów jest przewodnik. Jeżeli rośnie zdecydowanie za mocno w stosunku do bocznych okółków, z czasem między piętrami gałęzi powstają duże odstępy. Drzewo robi się wysokie, ale optycznie rzadkie. Z punktu widzenia produkcji handlowej szybki wzrost nie zawsze oznacza więc szybszy zarobek.

Odwrotna sytuacja również jest problemem. Zbyt agresywne ograniczanie wzrostu młodego drzewa może spowolnić osiągnięcie wysokości sprzedażowej i wydłużyć cykl produkcji o kolejny sezon. A plantacja choinek jest działalnością, w której kapitał pozostaje związany na polu przez wiele lat. Świerki i jodły przeznaczone na typowe drzewka świąteczne uprawia się zwykle przez kilka do kilkunastu lat, zależnie od gatunku, materiału sadzeniowego, stanowiska i wymaganej wysokości.

Dobrym przykładem jest jodła z dwoma wierzchołkami po wcześniejszym uszkodzeniu przewodnika. Pozostawienie obu oznacza, że konkurencja będzie się pogłębiać. Usunięcie niewłaściwego pędu we właściwym momencie pozwala odbudować pojedynczą oś drzewa, choć nie gwarantuje idealnej symetrii w jednym sezonie. Tu cierpliwość jest częścią technologii produkcji.

Plantator powinien w maju zacząć również patrzeć na plantację jak na przyszły towar, a nie wyłącznie jak na uprawę. W kilkuletnim rzędzie da się już zaznaczać drzewa rokujące najlepiej, sztuki wymagające korekty oraz egzemplarze, w które dalsze kosztowne formowanie nie ma ekonomicznego sensu.

To ma znaczenie także przy późniejszej sprzedaży bezpośredniej. Plantacja otwierana dla klientów musi mieć nie tylko ładne drzewa, lecz także rozsądny dojazd, możliwość bezpiecznego przejścia między rzędami, miejsce na wydawanie towaru i odpowiednią liczbę choinek w poszczególnych przedziałach wysokości. Dopiero bliżej sezonu sprzedażowego dochodzi promocja i informowanie klientów, gdzie można kupić drzewko. Więcej informacji na: mapachoinek.pl

Najważniejsza majowa decyzja jest jednak wcześniejsza: nie zaczynaj od nawozu, oprysku ani nożyc. Najpierw obejdź plantację po kwaterach i zaznacz trzy rzeczy: uszkodzenia nowych przyrostów, poziom konkurencji chwastów oraz miejsca ze słabym wzrostem lub zamieraniem sadzonek. Dopiero z tej diagnozy powinny wynikać zabiegi. Najdroższym błędem jest wykonanie poprawnie zabiegu, którego dana kwatera w ogóle nie potrzebowała.

FAQ – maj na plantacji choinek

Czy w maju można sadzić nowe choinki?
Tak, wiosenne sadzenie jest stosowane, ale termin zależy od pogody, gleby i rodzaju materiału szkółkarskiego. Przy sadzonkach z odkrytym systemem korzeniowym nie powinno się niepotrzebnie przeciągać terminu po rozpoczęciu silnej wegetacji. Materiał kontenerowy daje większą elastyczność, ale również po posadzeniu wymaga kontroli wilgotności.

Czy majowy przymrozek zabije jodłę kaukaską?
Nie musi zabić całego drzewa. Najczęściej problemem są świeże, rozwijające się przyrosty. Szczególnie dotkliwe jest uszkodzenie przewodnika, ponieważ może później powstać kilka konkurujących wierzchołków. Skalę szkody ocenia się dopiero po kilku dniach, kiedy wyraźnie widać żywą i martwą tkankę.

Czy w maju trzeba nawozić każdą plantację?
Nie. Nawożenie powinno wynikać ze stanu gleby, wieku roślin i rzeczywistych potrzeb. Jeżeli przyczyną słabego wzrostu jest podmoknięcie, susza, chwasty albo uszkodzony system korzeniowy, dodatkowa dawka nawozu nie usuwa źródła problemu.

Co w maju jest ważniejsze: koszenie czy formowanie?
Na młodej plantacji priorytetem zwykle jest ograniczenie bezpośredniej konkurencji chwastów oraz utrzymanie sadzonek przy życiu. Formowanie nabiera większego znaczenia wraz z wiekiem drzew. Nie ma sensu dopracowywać sylwetki sadzonki, która przegrywa z trawą walkę o wodę.

Czy wszystkie jodły i świerki prowadzi się według tego samego kalendarza?
Nie. Termin ruszenia pąków zależy od gatunku, odmiany lub pochodzenia materiału, położenia plantacji, ekspozycji, wysokości nad poziomem morza i przebiegu konkretnej wiosny. W praktyce decyzje podejmuje się na podstawie fazy rozwojowej drzewa, a nie samej daty.

Od czego zacząć pracę na plantacji na początku maja?
Od lustracji. Najpierw trzeba sprawdzić młode przyrosty, przewodniki, chwasty, wilgotność gleby, ubytki po zimie oraz oznaki szkodników. Dopiero potem planuje się kolejność koszenia, ochrony, nawożenia i korekty drzew. To prosta zasada, ale właśnie ona najczęściej chroni przed niepotrzebnym wydawaniem pieniędzy i naprawianiem szkód po źle dobranym zabiegu.