Co oznaczają kody ograniczeń wpisywane do prawa jazdy po badaniu lekarskim

Kod w rubryce 12 prawa jazdy nie jest uwagą „na wszelki wypadek”. Jeżeli wynika z orzeczenia lekarskiego, określa warunek, pod którym kierowca może korzystać z uprawnień. Najczęstszy przykład to obowiązek używania okularów albo soczewek, ale lekarz może wskazać również konieczność korzystania z aparatu słuchowego, protezy, odpowiednio przystosowanego pojazdu albo ograniczyć jazdę do określonych warunków.

To rozróżnienie ma znaczenie podczas kontroli drogowej. Kierowca z kodem 01.01, który prowadzi w soczewkach zamiast w okularach, nie spełnia dokładnie tego warunku, który wpisano do dokumentu. Podobny problem powstaje wtedy, gdy ktoś po latach zmienia sposób korekcji wzroku, ale nie aktualizuje orzeczenia i prawa jazdy. Sam fakt, że widzi dobrze albo czuje się zdolny do jazdy, nie usuwa formalnego ograniczenia.

Gdzie znajduje się kod i co dokładnie oznaczają najczęstsze wpisy po badaniu

Kody znajdują się na odwrocie prawa jazdy, w rubryce 12. Mogą być przypisane do konkretnej kategorii albo do wszystkich posiadanych kategorii. Trzeba więc sprawdzić nie tylko sam numer, lecz także wiersz, przy którym został umieszczony.

Najczęściej po badaniu lekarskim kierowcy spotykają kody związane ze wzrokiem:

• 01.01 – okulary,

• 01.02 – soczewki kontaktowe,

• 01.05 – przepaska na oko,

• 01.06 – okulary lub soczewki kontaktowe,

• 01.07 – indywidualna korekta lub ochrona wzroku.

W praktyce największe znaczenie ma różnica pomiędzy 01.01, 01.02 i 01.06. Kod 01.01 nie oznacza po prostu „kierowca ma wadę wzroku”. Oznacza jazdę w okularach. Jeżeli taka osoba zakłada soczewki kontaktowe, ale w dokumencie nadal widnieje 01.01, powinna uporządkować wpis zamiast zakładać, że oba sposoby korekcji są traktowane identycznie.

Kod 01.06 jest znacznie wygodniejszy dla osoby, która na zmianę korzysta z okularów i soczewek. Pozwala prowadzić w jednej albo drugiej formie korekcji. Nie pozwala natomiast prowadzić bez korekcji tylko dlatego, że trasa jest krótka, odbywa się w dzień albo kierowca subiektywnie ocenia, że „widzi wystarczająco dobrze”.

Druga grupa dotyczy słuchu. Kod 02 oznacza wymaganą korektę słuchu lub wspomaganie komunikacji. Nie należy automatycznie interpretować go jako zakazu prowadzenia samochodu przez osobę niedosłyszącą. Znaczenie ma treść orzeczenia i wskazany sposób kompensacji.

Kod 03 odnosi się natomiast do wymaganych protez lub szyn ortopedycznych kończyn. Występują między innymi:

• 03.01 – proteza lub szyna ortopedyczna kończyny górnej,

• 03.02 – proteza lub szyna ortopedyczna kończyny dolnej.

Tu zaczyna się obszar, w którym sam stan zdrowia i konstrukcja samochodu są ze sobą ściśle związane. Jeżeli ograniczona sprawność ręki albo nogi wymaga zmiany sposobu obsługi pojazdu, w prawie jazdy mogą pojawić się dodatkowe kody dotyczące dostosowania układu hamulcowego, przyspieszenia, sprzęgła, kierownicy, lusterek czy fotela.

Spotyka się między innymi oznaczenia z grup:

• 10 – zmodyfikowana skrzynia biegów,

• 15 – zmodyfikowane sprzęgło,

• 20 – zmodyfikowany układ hamulcowy,

• 25 – zmodyfikowany układ przyspieszenia,

• 35 – zmodyfikowane urządzenia sterowania,

• 40 – zmodyfikowany układ kierowniczy,

• 42 – zmodyfikowane lusterka,

• 43 – zmodyfikowany fotel kierowcy.

Takiego wpisu nie wolno traktować jako luźnej sugestii lekarza. Jeśli prawo jazdy wymaga konkretnego dostosowania, samochód używany przez kierowcę musi odpowiadać temu warunkowi.

Ograniczenie może dotyczyć nie tylko okularów, ale też czasu, miejsca i sposobu jazdy

Część ograniczeń nie polega na używaniu urządzenia medycznego. Lekarz może stwierdzić, że kierowanie jest dopuszczalne, ale tylko przy określonych warunkach bezpieczeństwa. W prawie jazdy istnieją do tego bardzo konkretne kody.

Do najważniejszych należą:

• 61 – jazda wyłącznie w godzinach dziennych,

• 62 – jazda tylko w określonym promieniu lub na określonym obszarze,

• 63 – jazda bez pasażerów,

• 64 – jazda z ograniczoną prędkością,

• 65 – jazda tylko w towarzystwie innego kierowcy,

• 66 – bez prawa ciągnięcia przyczepy,

• 67 – bez jazdy po autostradach,

• 68 – zakaz spożywania alkoholu,

• 69 – jazda wyłącznie pojazdem wyposażonym w blokadę alkoholową.

Nie wszystkie z tych oznaczeń są typowym następstwem zwykłego badania kandydata na prawo jazdy. Pokazują jednak, jak precyzyjnie można ograniczyć zakres korzystania z uprawnienia.

Szczególnie łatwo źle zrozumieć kod 61. Nie oznacza on zalecenia, aby „raczej nie jeździć nocą”. Oznacza ograniczenie jazdy do godzin dziennych. Analogicznie kod 67 nie jest poradą, aby unikać autostrad, tylko formalnym warunkiem korzystania z uprawnienia.

Istotny jest też kod 107 – wymagane dostosowanie pojazdu do rodzaju schorzenia. Samochód, który dla osoby bez ograniczeń zdrowotnych jest całkowicie sprawny i legalny, dla kierowcy z takim wpisem może być pojazdem niewłaściwym, jeśli nie ma wymaganego wyposażenia.

To jedna z najbardziej kłopotliwych sytuacji przy zakupie lub pożyczaniu auta. Kierowca sprawdza ubezpieczenie, badanie techniczne i kategorię prawa jazdy, ale pomija własne kody. Przy ograniczeniu dotyczącym urządzeń sterujących lub konstrukcji stanowiska kierowcy właśnie zgodność auta z kodem powinna być sprawdzona przed rozpoczęciem jazdy, a nie dopiero podczas kontroli.

Jak zmienić lub usunąć kod, gdy stan zdrowia albo sposób korekcji się zmienił

Kod zdrowotny nie znika dlatego, że wada została wyleczona, kierowca przeszedł zabieg albo zaczął używać innego rodzaju korekcji. Do czasu wydania nowego dokumentu obowiązuje wpis znajdujący się w prawie jazdy.

Dobry przykład to przejście z okularów na soczewki. Osoba mająca 01.01 nie powinna po prostu zacząć prowadzić w soczewkach i uznać sprawy za załatwioną. Rozsądna kolejność jest następująca:

1. umówić badanie u lekarza uprawnionego do badań kierowców,

2. poinformować lekarza, jaki sposób korekcji jest faktycznie używany,

3. otrzymać nowe orzeczenie z właściwym ograniczeniem,

4. złożyć wniosek o wydanie prawa jazdy z aktualnym wpisem,

5. dopiero po zmianie dokumentu korzystać z uprawnienia według nowych warunków.

Samo badanie kandydatów na kierowców i kierowców jest badaniem orzeczniczym, a nie zwykłą wizytą u okulisty czy lekarza rodzinnego. Lekarz ocenia między innymi wzrok, słuch i stan zdrowia mogący wpływać na bezpieczeństwo prowadzenia. W określonych przypadkach może skierować na dodatkową konsultację specjalistyczną albo badania pomocnicze.

Przy wymianie dokumentu trzeba liczyć się również z formalnościami w wydziale komunikacji. Opłata za wydanie prawa jazdy wynosi obecnie 100 zł. Wniosek składa się co do zasady w starostwie, urzędzie miasta na prawach powiatu, a w Warszawie – w urzędzie właściwej dzielnicy.

Nie należy natomiast próbować usuwać każdego kodu przez badanie lekarskie. Przykładowo kod 78, oznaczający uprawnienie wyłącznie do prowadzenia pojazdów bez pedału sprzęgła, może wynikać ze sposobu zdawania egzaminu, a nie ze stanu zdrowia. Jeżeli ograniczenie ma podstawę egzaminacyjną, ścieżka jego usunięcia jest inna niż w przypadku kodu 01.01 czy 01.06.

Najbardziej praktyczna zasada brzmi więc: najpierw ustal źródło kodu, dopiero później wybieraj procedurę jego zmiany. W przypadku kodów zdrowotnych punktem wyjścia jest nowe orzeczenie lekarskie.

Dodatkowe informacje na: badania-kierowcow.warszawa.pl

FAQ – najczęstsze pytania o kody ograniczeń w prawie jazdy

Mam kod 01.01, ale prowadzę w soczewkach. Czy to wystarczy?
Nie. 01.01 oznacza okulary. Jeżeli chcesz legalnie korzystać zamiennie z okularów i soczewek, właściwym wpisem jest co do zasady 01.06. Zmiana wymaga nowego badania i wydania dokumentu z prawidłowym kodem.

Czy kod 01.06 pozwala czasem jechać bez okularów i soczewek?
Nie. Oznacza możliwość wyboru pomiędzy okularami a soczewkami, a nie możliwość rezygnacji z korekcji.

Czy policja może sprawdzić kod podczas kontroli?
Tak. Kody są częścią warunków korzystania z uprawnień. W przypadku kodu dotyczącego wzroku policjant może również zauważyć, czy kierowca stosuje wymaganą korekcję.

Co grozi za prowadzenie niezgodnie z kodem?
Skutek zależy od charakteru naruszenia i jego kwalifikacji. Jazda z naruszeniem warunku określającego zakres uprawnienia może zostać potraktowana jako prowadzenie bez wymaganych uprawnień. W takim przypadku grzywna sądowa wynosi co najmniej 1500 zł, a sprawa może zakończyć się również zakazem prowadzenia pojazdów.

Czy po operacji wzroku kod automatycznie znika?
Nie. Potrzebne jest ponowne badanie przez uprawnionego lekarza. Jeśli orzeczenie nie będzie już wskazywało konieczności korekcji, na jego podstawie można wystąpić o dokument bez dotychczasowego ograniczenia.

Czy lekarz może skrócić ważność prawa jazdy ze względu na stan zdrowia?
Tak. Jeżeli stan zdrowia wymaga ponownej kontroli, uprawnienie może zostać wydane na okres krótszy niż maksymalny. Dla kierowcy oznacza to konieczność kolejnego badania przed upływem wskazanego terminu.

Czy każdy kod w rubryce 12 pochodzi od lekarza?
Nie. Rubryka 12 zawiera również kody administracyjne i związane ze sposobem uzyskania uprawnień. Przykładowo kod 70 dotyczy wymiany prawa jazdy, 71 wtórnika, 78 pojazdów bez pedału sprzęgła, a 95 kwalifikacji zawodowej kierowcy.

Od czego zacząć, jeśli nie wiadomo, dlaczego kod znalazł się w prawie jazdy?
Najpierw sprawdź dokładny numer w rubryce 12 oraz kategorię, której dotyczy. Jeżeli jest to kod zdrowotny i nie odpowiada już aktualnemu stanowi zdrowia albo używanej korekcji, pierwszym krokiem powinno być badanie u uprawnionego lekarza. Najgorszy błąd to samodzielne uznanie, że stary kod „już nie obowiązuje” i dalsza jazda niezgodnie z dokumentem.